Yeşil tesbihYeşil tesbih

• Tane (habbe): Tesbihin ipe dizilen asıl parçaları. Usta 99'luk bir tesbih için 110-120 tane çeker ve en uyumlu olanları seçer; kalanlar 33'lük tesbihe ayrılır.
• İmame: İpin iki ucunun birleştiği yerdeki uzunca başlık. TDV'ye göre tepelikle birlikte ustanın sanat gücünü gösterdiği en önemli parçadır; ustalar çoğu kez imzalarını imamenin alt kısmına atardı. Kaynaklar imame boyu için üç ile altı tane boyu arasını verir; Osmanlı imameleri daha kısadır.
• Tepelik (hâtime): İmameden sonra gelen, tanelerin dizildiği ipin düğümünü gizleyen uzunca parça. İpin içinden geçirildiği çivi geri çekilerek ağzı kapatılır.
• Nişane (durak): 99'luk tesbihte her 33 tanede bir konan, dizinin dışına doğru taşan iki ayırıcı. Halk arasında müezzin de denir; biçimce imameyle uyumlu yapılır.
• Pul: Daha çok 33'lük tesbihlerde her on bir tane arasına konan küçük ayırıcı. 33'lük tesbihlerin nişanelerine de pul denir.
• Püskül: Klasik ağaç tesbihlerde imameden sonra gelen, çoğunlukla ipekten örülmüş süs. Püskülün üstüne dizilen ve ip koparsa yedek işi gören tanelere şemse denir.
• Kamçı: İmamenin ucuna takılan, altın ya da gümüş kılaptanla örülmüş kordon. Tornada ince işçiliğe elvermeyen taş tesbihlerde yaygındır ve küçük mercan parçalarıyla bezenebilir. Üstündeki örme yuvarlak parçaya Türk başı denir.
• Çivi: Tepeliğin en üst ucuna giren, ipin ucunu tutturan küçük parça. Hem dizmeyi tamamlar hem tepeliğin son biçimini verir.
• İp (tahril): Tanelerin dizildiği ip. Düğümü tepelik ya da imame içinde gizlenir; iyi ustalar imameye gizli düğüm yuvası açar.
• Harç: Tanelerin arasına süs olarak fazladan konan parçalar.

Bu adlar kaynaklarda anılan tesbih ustalarıdır; senin parçanla bir bağ kurmaz. Usta ancak damga, imza ya da belgeyle atfedilir.

• Mevlânakapılı Mahmud Usta (İstanbul, 19. yüzyıl başı (II. Mahmud dönemi)): II. Mahmud'un evine kadar gidip ona kürevî tesbih çektirdiği rivayet edilir.
• Horoz Sâlih Usta (İstanbul, 19. yüzyıl (rivayete göre II. Mahmud dönemi)): Yıl boyu hazırladığı tesbihleri arefe günü bir torbaya koyup sultana götürdüğü, karşılığında aldığı bir torba altınla yılını geçirdiği anlatılır.
• Edirnekapılı Galip Usta (İstanbul, 20. yüzyıl): TDV, Cumhuriyet'in ilk yıllarından elektrikli torna dönemine kadarki en tanınmış tesbih ustaları arasında sayar.
• Horoz Hasan Usta (İstanbul, Cumhuriyet'in ilk yıllarından elektrikli torna dönemine kadar): TDV'nin bu dönemin en tanınmış ustaları arasında andığı isimlerdendir.
• Tophaneli İsmet (İstanbul, Cumhuriyet'in ilk yıllarından elektrikli torna dönemine kadar): TDV ve Karadaş'ın andığı tanınmış tesbih ustalarındandır.
• Akgerdan Mehmed Efendi (İstanbul, Cumhuriyet'in ilk yıllarından elektrikli torna dönemine kadar): TDV, Karadaş ve Elaltuntaş'ın andığı ustalardandır.
• Kehribarcı Muhiddin (İstanbul, Cumhuriyet'in ilk yıllarından elektrikli torna dönemine kadar): Lakabı, ustaların işledikleri malzemeye göre anılması geleneğini yansıtır.
• Fildişici Burhan (İstanbul, 19. yüzyıl - 20. yüzyıl): Karadaş'ın bu dönemde yetişen ustalar arasında andığı, malzemesiyle anılan ustalardandır.
• Bedii Gorbon (Türkiye, 20. yüzyıl): Profesör; Karadaş ve Elaltuntaş tesbih ustaları arasında anar. 1980'de Türk Tesbihçilik Sanatı başlıklı bir makale yayımladı.
• Bünyamin Korucu (Erzurum, 20. yüzyıl sonu - 21. yüzyıl): Tesbihçiliği kendi kendine öğrendi. 1983'te İstanbul'da Kapalıçarşı esnafı için sipariş tesbih yaptı, 1986'da Erzurum'daki Rüstem Paşa Çarşısı'nda (Taşhan) dükkân açtı. Oltu taşı tesbihlerin imamelerine işleme yapmasıyla anılır.
• Niyazi Sayın (İstanbul, 20. yüzyıl - 21. yüzyıl): Neyzen; kaynaklarda aynı zamanda tesbih ustası olarak da anılır.

Tanelerin biçim uyumuna, delik ağızlarına, imame ve püskülün bütünlüğüne bak. Aşınma, çatlak ve sonradan değişen parçaları kendi notlarına ekleyebilirsin. Bunlar tek başına yaş veya usta kanıtı değildir.